สมัชชาสุขภาพคนรุ่นใหม่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ถูกจัดขึ้นในวันที่ 29 – 30 สิงหาคม 2569 ณ โรงแรมกรีน รีสอร์ท อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น เวทีครั้งนี้ได้รับเกียรติจาก พญ.พรรณพิมล วิปุลากร ประธานคณะกรรมการจัดสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ (คจ.สช.) ครั้งที่ 19 พ.ศ. 2569 กล่าวเปิดงานและสะท้อนความคาดหวังต่อคนรุ่นใหม่ในการร่วมพัฒนานโยบายที่ “ทำได้จริง” พร้อมด้วยกรรมการสุขภาพแห่งชาติ และภาคีเครือข่าย ร่วมเป็นพี่เลี้ยง และให้ความคิดเห็นตลอดทั้งสองวัน

เริ่มต้นด้วยการเรียนรู้แนวคิด “ปัจจัยกำหนดสุขภาพ” และ “ปัจจัยเชิงพาณิชย์ที่กำหนดสุขภาพ” จากพี่ๆสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ เพื่อมองปัญหาสุขภาวะอย่างรอบด้าน โดยใช้กรณีศึกษาโรคอ้วนในการวิเคราะห์ตั้งแต่ระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน สิ่งแวดล้อม

ระบบบริการสุขภาพ ไปจนถึงนโยบาย เศรษฐกิจ การตลาด และภาคธุรกิจ สะท้อนว่าการแก้ปัญหาสุขภาพจำเป็นต้องสร้างสภาพแวดล้อมและนโยบายที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี พร้อมเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่มีส่วนร่วมในการออกแบบนโยบายสาธารณะ

ต่อด้วยกิจกรรม “Spy Health นักสืบสุขภาวะภาคอีสาน” เปิดพื้นที่ให้เยาวชนร่วมสำรวจและวิเคราะห์สถานการณ์สุขภาวะในพื้นที่ ผ่าน 5 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ รายได้ สุขภาพจิต พยาธิใบไม้ตับ สิ่งเสพติด โดยเฉพาะบุหรี่ไฟฟ้าและแอลกอฮอล์ และโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) โดยมีผู้เชี่ยวชาญร่วมให้ข้อมูลในแต่ละประเด็น

จากนั้นเยาวชนแบ่งกลุ่มตามประเด็นที่สนใจ เพื่อ ค้นข้อมูล สังเกต บันทึก และสรุปปัญหากับสถานการณ์ในพื้นที่ ก่อนนำมาแลกเปลี่ยนร่วมกัน พร้อมทำกิจกรรม Hope & Fear เพื่อสะท้อนทั้งภาพสังคมที่อยากเห็นในอนาคต ความหวัง โอกาสในการเติบโต ตลอดจนความกังวลและผลกระทบที่ไม่อยากให้เกิดขึ้น เพื่อนำไปสู่การพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายของคนรุ่นใหม่ต่อไป

ต่อมาได้ร่วมกันวิเคราะห์ประเด็นสุขภาวะที่สนใจ ผ่านแนวคิด “ภูเขาน้ำแข็ง” (Iceberg Systems Thinking Model) เพื่อฝึกมองปัญหาให้ลึกกว่าสิ่งที่ปรากฏอยู่ตรงหน้า โดยเริ่มจาก “เหตุการณ์” หรือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นและมองเห็นได้ ก่อนวิเคราะห์ต่อว่าเหตุการณ์เหล่านั้นมี “รูปแบบและแนวโน้ม” อย่างไร เกิดซ้ำในลักษณะใด และเชื่อมโยงกันอย่างไร

จากนั้นจึงลงลึกไปถึง “โครงสร้างเบื้องล่าง” ทั้งระบบ กระบวนการ นโยบาย หรือโครงสร้างอำนาจที่ทำให้ปัญหาเกิดขึ้นซ้ำ ๆ รวมถึง “กรอบความคิด” ความเชื่อ ค่านิยม และทัศนคติที่อยู่เบื้องหลังโครงสร้างเหล่านั้น กระบวนการดังกล่าวสามารถตั้งคำถามต่อว่า ทำไมปัญหาจึงเกิดขึ้นซ้ำ ระบบใดกำลังทำให้ปัญหาดำรงอยู่ และต้องเปลี่ยนแปลงตรงจุดใดจึงจะเกิดผลในระยะยาว

ก่อนนำข้อมูลที่ได้จากการแลกเปลี่ยนและประสบการณ์ในพื้นที่มาจัดวางในแต่ละระดับของภูเขาน้ำแข็ง แล้วเลือก “จุดที่อยากขุดต่อ” เพื่อนำไปพัฒนาจาก ช่องว่างของปัญหา (Gap) ไปสู่การเปลี่ยนแปลง (Change) และต่อยอดเป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย

ในช่วงการนำเสนอ แต่ละกลุ่มได้นำผลการวิเคราะห์และข้อเสนอของตนเองมานำเสนอต่อเวที โดยมี ผู้ทรงคุณวุฒิและกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ร่วมรับฟัง แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และเติมมุมมองเชิงนโยบาย เพื่อช่วยให้ข้อเสนอของเยาวชนมีความชัดเจน รอบด้าน และสามารถเชื่อมโยงไปสู่กลไกการขับเคลื่อนต่อไป

ผลโหวตข้อเสนอสมัชชาสุขภาพคนรุ่นใหม่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

อันดับ 1 ยาเสพติด — พัฒนาหลักสูตร EF ให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพ พร้อมขยายช่วงอายุให้กว้างขึ้น

อันดับ 2 NCDs — นโยบาย “รู้ รัก ลด ควบคุม NCDs ในโรงเรียน”

อันดับ 3 สุขภาพจิต — ประเมินความวิตกกังวลหลังเหตุความรุนแรงจากสงครามไทย–กัมพูชา

อันดับ 4 พยาธิใบไม้ตับ — พัฒนานโยบายด้านสื่อให้เข้าถึงทั้งเด็ก ประชาชนทั่วไป และผู้สูงอายุ

จากนี้ ข้อเสนอจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จะถูกนำไปเชื่อมโยงกับข้อเสนอจากเวทีภูมิภาคอื่น ๆ เพื่อขมวดรวมเป็นเสียงของคนรุ่นใหม่จากทั่วประเทศ และพัฒนาต่อสู่ ข้อเสนอเชิงนโยบายในระดับประเทศ ที่มีโอกาสถูกส่งต่อเข้าสู่กระบวนการสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ

จากเสียงในพื้นที่ สู่ข้อเสนอระดับภูมิภาค และก้าวต่อไปสู่ระดับประเทศ — เพื่อให้คนรุ่นใหม่ไม่ได้เพียงพูดถึงอนาคตที่อยากเห็น แต่ได้มีส่วนร่วมในการออกแบบอนาคตนั้นด้วยตัวเอง