วันเยาวชนสากล (International Youth Day) ซึ่งตรงกับวันที่ 12 สิงหาคม ของทุกปี เป็นอีกหนึ่งโอกาสสำคัญในการชวนสังคมหันมาให้ความสำคัญกับพลังของคนรุ่นใหม่ เพราะเยาวชนไม่ได้เป็นเพียง “อนาคตของประเทศ” แต่ยังเป็นพลังสำคัญในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและสร้างสังคมสุขภาพดีได้ตั้งแต่วันนี้

ท่ามกลางวิถีชีวิตของคนรุ่นใหม่ที่ต้องเผชิญกับอาหารรสจัด เครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง การบริโภคอาหารสำเร็จรูป เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รวมถึงบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้า ปัจจัยเหล่านี้ล้วนเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว โดยเฉพาะกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคมะเร็ง

“ลดหวาน” ไม่ใช่เลิกกินของหวาน แต่คือรู้จักกินอย่างพอดี

อาหารและเครื่องดื่มรสหวานกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของคนรุ่นใหม่ ตั้งแต่ชา กาแฟ เครื่องดื่มชง น้ำอัดลม ไปจนถึงขนมและเบเกอรี่

การบริโภคน้ำตาลมากเกินไปเป็นประจำอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะน้ำหนักเกินและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง การลดหวานจึงสามารถเริ่มได้ง่าย ๆ จากการสั่งเครื่องดื่ม “หวานน้อย” ลดการเติมน้ำตาล และเลือกผลไม้สดแทนขนมหวานบางมื้อ เป้าหมายไม่ใช่การห้ามตัวเองกินของหวาน แต่คือการรู้จักเลือกและควบคุมปริมาณเพราะ “หวานน้อย” วันนี้ อาจหมายถึง “สุขภาพดีขึ้น” ในวันข้างหน้า

“ลดเค็ม” ปรับลิ้นทีละน้อย ลดความเสี่ยงในระยะยาว

อาหารไทยจำนวนไม่น้อยมีโซเดียมสูง ทั้งอาหารสำเร็จรูป บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารแปรรูป น้ำจิ้ม ซอสปรุงรส และอาหารที่มีรสเค็มจัด

การกินเค็มมากเป็นประจำมีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูงและโรคหัวใจและหลอดเลือด

เยาวชนสามารถเริ่มต้นได้ง่าย ๆ ด้วยการชิมก่อนปรุง ลดน้ำปลา ซีอิ๊ว ซอส และน้ำจิ้ม เลือกอาหารสดมากขึ้น และอ่านฉลากโภชนาการก่อนซื้อ

เมื่อค่อย ๆ ลดความเค็ม ลิ้นของเราจะสามารถปรับตัวและคุ้นเคยกับรสชาติที่เค็มน้อยลงได้

“ลดเมา” สนุกได้ แต่ต้องไม่ให้แอลกอฮอล์เป็นส่วนหนึ่งของทุกความสุข

ในสังคมที่การสังสรรค์และการพบปะเพื่อนฝูงอาจมาพร้อมเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เยาวชนควรตระหนักว่า “การดื่ม” ไม่ควรถูกทำให้กลายเป็นเงื่อนไขของการเข้าสังคม

แอลกอฮอล์เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงหลายด้าน ทั้งอุบัติเหตุ การทะเลาะวิวาท ความรุนแรง และผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว

การสร้างค่านิยมใหม่ว่า “สนุกได้โดยไม่ต้องเมา” จึงเป็นอีกหนึ่งพลังของคนรุ่นใหม่ ไม่ว่าจะเป็นการเล่นกีฬา ทำกิจกรรมสร้างสรรค์ ฟังดนตรี ท่องเที่ยว หรือใช้เวลาร่วมกับเพื่อนโดยไม่ต้องมีแอลกอฮอล์เป็นศูนย์กลาง

“ลดควัน” เลือกปกป้องปอดของตัวเอง

อีกหนึ่งความท้าทายที่คนรุ่นใหม่กำลังเผชิญคือผลิตภัณฑ์ยาสูบรูปแบบใหม่ โดยเฉพาะบุหรี่ไฟฟ้าที่ถูกนำเสนอผ่านภาพลักษณ์ ความทันสมัย และการตลาดที่เข้าถึงคนรุ่นใหม่ แต่ไม่ว่าจะเป็นบุหรี่แบบดั้งเดิมหรือผลิตภัณฑ์ยาสูบรูปแบบใด การหลีกเลี่ยงการเริ่มต้นใช้ยาสูบและการลดการสัมผัสควันเป็นทางเลือกที่ดีกว่าสำหรับสุขภาพ “ไม่ลอง ไม่เริ่ม ไม่เสพติด” จึงเป็นเกราะป้องกันสุขภาพที่ดีที่สุด โดยเฉพาะสำหรับเยาวชนที่ยังมีโอกาสสร้างพฤติกรรมสุขภาพที่ดีให้ติดตัวไปตลอดชีวิต

คนรุ่นใหม่เปลี่ยนสุขภาพตัวเอง เปลี่ยนสุขภาพสังคมได้

การสร้างสังคมสุขภาพดีไม่จำเป็นต้องรอให้เป็นหน้าที่ของผู้ใหญ่ หน่วยงานรัฐ หรือบุคลากรสาธารณสุขเท่านั้น เยาวชนเองสามารถเป็น “ผู้นำการเปลี่ยนแปลง” ได้ผ่านพฤติกรรมของตัวเองและการชวนเพื่อนรอบข้างให้หันมาใส่ใจสุขภาพ

เริ่มจากเรื่องใกล้ตัว เช่น ชวนกันสั่งหวานน้อย เลือกอาหารเค็มน้อย ชวนเพื่อนออกกำลังกาย จัดกิจกรรมที่ไม่เน้นเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และสร้างค่านิยมใหม่ที่ไม่มองว่าการสูบบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้าเป็นเรื่องเท่

เพราะพฤติกรรมสุขภาพไม่ได้เกิดขึ้นจากคนคนเดียว แต่เกิดจาก “สภาพแวดล้อมและสังคมรอบตัว” หากเยาวชนช่วยกันสร้างวัฒนธรรมใหม่ให้การกินดี อยู่ดี และดูแลสุขภาพเป็นเรื่องปกติ สังคมก็จะค่อย ๆ เปลี่ยนไปด้วย

วันเยาวชนสากลปีนี้ ชวนเริ่มจาก 4 คำง่ายๆ ลดหวาน – ลดเค็ม – ลดเมา – ลดควัน

ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนชีวิตทั้งหมดในวันเดียว แต่อาจเริ่มจากการเลือกเครื่องดื่มหวานน้อยหนึ่งแก้ว ลดการเติมน้ำปลาในมื้ออาหาร เลือกกิจกรรมสังสรรค์ที่ไม่ต้องมีแอลกอฮอล์ และปฏิเสธบุหรี่หรือบุหรี่ไฟฟ้า เพราะสุขภาพที่ดีในวัยหนุ่มสาว ไม่ได้มีความหมายแค่ “ไม่ป่วยในวันนี้” แต่คือการสร้างต้นทุนสุขภาพที่ดี เพื่อให้มีชีวิตที่แข็งแรงในวันข้างหน้า

ทั้งนี้ มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติที่เกี่ยวกับการลดหวาน เค็ม เมา ควัน ได้แก่

มติ 1.6 ยุทธศาสตร์ในการจัดการกับปัญหาจากการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

https://www.samatcha.org/site/resolution/f87b4972-4046-483c-ab91-7334e8d30b55/detail

มติ 2.5 ยุทธศาสตร์นโยบายแอลกอฮอล์ระดับชาติ

https://www.samatcha.org/site/resolution/47ecde1c-8456-4b38-a859-1b5a74fc8f7e/detail

มติ 3.6 มาตรการในการควบคุมปัจจัยเสี่ยงต่อสุขภาพด้านยาสูบ

https://www.samatcha.org/site/resolution/e51de3cb-0673-4518-af8c-66dfb4412415/detail

สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น “การปกป้องเด็กและเยาวชนจากบุหรี่ไฟฟ้า”

https://www.samatcha.org/site/issues/e7256b97-b699-4b00-a373-d38cfadbd750/detail

มติ 8.4 นโยบายการลดบริโภคเกลือและโซเดียมเพื่อลดโรคไม่ติดต่อ (NCDs)

https://www.samatcha.org/site/resolution/d0841329-cceb-493f-8aaf-18fcd29a88c8/detail