สช. หนุนเครือข่ายสังคมสุขภาวะ จัดเวทีเจาะลึกฐานคิด

ชุมชนเข้มแข็งและชุมชนแห่งสติ

สืบสานปณิธาน "ศ.นพ.ประเวศ วะสี"

สช. จัดประชุมวิชาการเพื่อพัฒนาเครือข่ายสังคมสุขภาวะและนโยบาย ครั้งที่ 6/2569 ภายใต้หัวข้อ "ชุมชนเข้มแข็งจากฐานรากของเจดีย์ สืบสานปณิธานอาจารย์ประเวศ วะสี: โดยมี นพ.สมศักดิ์ ชุณหรัศมิ์ เป็นประธาน ในงานสามพรานฟอรั่มที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนานถึง 40 ปี ซึ่งการประชุมนี้เน้นเจาะลึกฐานคิด "ชุมชนเข้มแข็งและชุมชนแห่งสติ" จากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน มาร่วมวางรากฐานทางความคิด ณ โรงแรมอัศวิน กทม.

ท่านพระสุธีรัตนบัณฑิต คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย มจร. กล่าวว่า แนวคิดการผนวกสุขภาวะทางจิตและปัญญาเข้ากับการทำงานพัฒนาชุมชน เพื่อก้าวสู่ "ชุมชนแห่งสติ" (Mindfulness Community) โดยเน้นการรู้เท่าทันอารมณ์ตนเอง การสื่อสารด้วยความเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และการบูรณาการหลักธรรมเพื่อสร้างปัญญาร่วมกัน

ขณะที่ รศ.ปาริชาติ วลัยเสถียร ชี้ให้เห็นว่าชุมชนคือ "องค์กรที่มีชีวิต" มีความยืดหยุ่น ปรับตัวได้ หัวใจสำคัญที่ทำให้ชุมชนดำรงอยู่ได้คือต้องมีทั้ง "ความสัมพันธ์" (Relationship) และ "ภาระผูกพัน" (Obligation) ร่วมกัน พร้อมย้ำว่าการใช้ข้อมูลความรู้และการทำงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (CBR) คือเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยลดความขัดแย้งและสร้างชุมชนแห่งสติได้จริง

สำหรับ ผศ.ดร.จิตติ มงคลชัยอรัญญา ได้หยิบยกความสำเร็จของขบวนการภาคประชาชน เช่น "กองทุนสวัสดิการชุมชน" และ "โครงการบ้านมั่นคง" มาเป็นเครื่องยืนยันว่า ชุมชนจะเข้มแข็งได้ต้องพึ่งพาตนเองได้ สามารถปรับตัวรับวิกฤต และมีระดับความสุขมวลรวมที่ดี โดยย้ำถึงการเปลี่ยนปัญหาเฉพาะหน้าให้เป็นอุดมการณ์ร่วมกันของชุมชน

พร้อมกันนี้ในที่ประชุมยังนำเสนอรูปธรรมความสำเร็จจากการลงมือปฏิบัติจริงของผู้นำชุมชน 3 พื้นที่ อาทิ

สหกรณ์เคหสถานชุมชนกองขยะหนองแขม (กทม.) โดย คุณบรรจง แซ่อึ้ง ได้สะท้อนการต่อสู้ของกลุ่มคนเก็บขยะที่พลิกฟื้นชีวิตผ่านโครงการบ้านมั่นคง เปลี่ยนจากผู้บุกรุกเป็นเจ้าของที่ดิน และยังเป็นแกนนำในการแก้ปัญหายาเสพติดในพื้นที่ด้วยสันติวิธี รวมถึงผลักดันให้คนในชุมชนมีอาชีพที่มั่นคงร่วมกับ กทม.

ที่ ตำบลหนองสาหร่าย จ.กาญจนบุรี นำโดย คุณศิวโรจน์ จิตนิยม ที่มีการปฏิวัติรูปแบบการพัฒนาจากรับคำสั่งจากส่วนกลาง สู่การจัดการตนเอง 100% ภายใต้เป้าหมายสูงสุดคือ "ความสุขมวลรวม" โดยมีการตั้งธนาคารความดี ตั้งสถาบันการเงินชุมชนเพื่อปลดหนี้ให้ชาวบ้าน และสร้างศูนย์การเรียนรู้ชุมชนที่แม้แต่นานาชาติยังต้องมาศึกษาดูงาน

และชุมชนดอนศาลเจ้า จ.สุพรรณบุรี โดย คุณธีรโชติ รุ่งรัตน์วัฒนเสรี ที่ฝ่าฟันปัญหาความแตกแยกทางการเมืองในชุมชนด้วยการตั้ง "สภากาแฟ" เปิดพื้นที่รับฟังปัญหา และยกระดับการบริหารชุมชนด้วยการตั้ง "12 กระทรวงชุมชน" แบ่งหน้าที่รับผิดชอบชัดเจน ตั้งแต่กระทรวงมหาดไทยไปจนถึงกระทรวงสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม ทำให้สามารถดูแลคนในชุมชนได้อย่างครอบคลุมทุกมิติ

สำหรับสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ก้าวต่อไปในการสร้างขบวนการสังคม จะเน้นการจะสร้างฐานรากของเจดีย์ให้มั่นคงได้ รัฐต้องกระจายอำนาจและมอบเครื่องมือให้ชุมชนบริหารจัดการตนเอง ซึ่ง สช. ในฐานะหน่วยงานที่มุ่งขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วม พร้อมให้การสนับสนุนและเป็นฟันเฟืองสำคัญในการเชื่อมโยงเครือข่ายทุกภาคส่วน เพื่อยกระดับความสำเร็จจาก "ระดับโครงการ" ให้กลายเป็น "ขบวนการทางสังคม" (Social Movement) ที่เข้มแข็ง โดยกระตุ้นให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันจากการปฏิบัติ (Participatory Interactive Learning Action) อย่างต่อเนื่อง เพื่อสืบสานปณิธานของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี และผลักดันให้สังคมไทยเป็นสังคมสุขภาวะที่ขับเคลื่อนด้วยสติปัญญาอย่างแท้จริง