ผลคัดกรองนิสิต มมส. กว่า 4,000 ราย เสี่ยงพยาธิใบไม้ตับ สะท้อนความสำคัญของการสื่อสารป้องกันโรค เดินหน้าสู่เป้าหมาย "อีสานปลอดพยาธิใบไม้ตับ"

           

          ผลการตรวจคัดกรองสุขภาพนิสิตใหม่ของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ประจำปีการศึกษา 2569 พบผู้ที่มีผลคัดกรองเข้าเกณฑ์เสี่ยงต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับกว่า 4,000 ราย สะท้อนให้เห็นว่าปัญหาพยาธิใบไม้ตับยังคงเป็นความท้าทายด้านสุขภาพของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แม้ในกลุ่มเยาวชนวัยมหาวิทยาลัย ซึ่งถือเป็นกำลังสำคัญของประเทศ

          พยาธิใบไม้ตับเป็นสาเหตุสำคัญของโรคมะเร็งท่อน้ำดี โดยมีปัจจัยเสี่ยงหลักจากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ยังพบในหลายพื้นที่ของภาคอีสาน การป้องกันจึงไม่ได้อาศัยเพียงการรักษาผู้ป่วย แต่ต้องอาศัยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม การตรวจคัดกรอง และการสร้างความตระหนักรู้ในทุกช่วงวัย

ในช่วงที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ได้ร่วมกับภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคประชาชน ขับเคลื่อนการสื่อสารสาธารณะเพื่อป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการสนับสนุนพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือให้พัฒนานวัตกรรมการสื่อสารที่เข้าถึงคนรุ่นใหม่

หนึ่งในกิจกรรมสำคัญคือ ISAN ZERO OV HACKATHON เวทีที่เปิดโอกาสให้นักเรียน นิสิต นักศึกษา และคนรุ่นใหม่ ร่วมออกแบบสื่อและนวัตกรรมการสื่อสาร เพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับการป้องกันพยาธิใบไม้ตับ ลดพฤติกรรมการบริโภคปลาน้ำจืดดิบ และส่งต่อองค์ความรู้ไปสู่ครอบครัวและชุมชน ภายใต้แนวคิด "คนอีสานรุ่นใหม่ ปลอดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี"

                   สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)   มองว่า การแก้ไขปัญหานี้จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งระบบสาธารณสุข สถานศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สื่อมวลชน และประชาชน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงพฤติกรรมอย่างยั่งยืน ควบคู่กับการเฝ้าระวังและตรวจคัดกรองอย่างต่อเนื่อง

                กรณีผลการคัดกรองนิสิตมหาวิทยาลัยมหาสารคามที่พบผู้มีความเสี่ยงจำนวนมาก สะท้อนให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาพยาธิใบไม้ตับไม่อาจอาศัยเพียงการตรวจคัดกรองหรือการรักษาเท่านั้น แต่จำเป็นต้องสร้างความรู้ ความเข้าใจ และเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการบริโภคของประชาชนควบคู่กันไป โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งวัฒนธรรมการรับประทานปลาน้ำจืดดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ ยังคงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของการเกิดโรค

ด้วยเหตุนี้ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนา "นวัตกรรมการสื่อสาร" เพื่อสร้างการเรียนรู้ที่เข้าถึงผู้คนทุกช่วงวัย ผ่านการมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ ชุมชน และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ ภายใต้แนวคิดว่าการสื่อสารที่ดีไม่ใช่เพียงการบอกให้เลิกกิน แต่ต้องสร้างความเข้าใจ เห็นผลกระทบ และเกิดแรงบันดาลใจในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมด้วยตนเอง

แนวคิดดังกล่าวได้รับการถ่ายทอดไว้ในหนังสือ "สานพลัง ISAN Zero OV พลิกวิธีคิด พิชิตเมนูเสี่ยง ปฏิวัติการกิน ด้วยนวัตกรรมการสื่อสาร" ซึ่งรวบรวมบทเรียนจากการขับเคลื่อนโครงการ ISAN Zero OV และเวที ISAN Zero OV Hackathon ที่เปิดพื้นที่ให้เยาวชน นักศึกษา นักสื่อสาร และคนรุ่นใหม่ ร่วมกันออกแบบสื่อและนวัตกรรมการสื่อสาร เพื่อเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคของสังคม ลดการกินเมนูเสี่ยง และสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี

หนังสือเล่มนี้นำเสนอทั้งแนวคิด กระบวนการทำงาน และตัวอย่างผลงานสร้างสรรค์ที่เกิดจากพลังของคนรุ่นใหม่ ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่า "การสื่อสาร" สามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะการสร้างค่านิยมใหม่ที่ส่งเสริมการบริโภคอาหารปลอดภัย ลดความเสี่ยงโรค และนำไปสู่การมีสุขภาวะที่ดีของประชาชนในระยะยาว

หนังสื่อสานพลัง : ISAN Zero OV พลิกวิธีคิด พิชิตเมนูเสี่ยง ปฏิวัติการกิน ด้วยนวัตกรรมการสื่อสาร

            ผลการคัดกรองในครั้งนี้จึงไม่ควรเป็นเพียงข่าวที่สร้างความตื่นตัวในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ควรเป็นจุดเริ่มต้นของการเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อเปลี่ยน "ความรู้" ให้เป็น "การลงมือทำ" และเปลี่ยน "พฤติกรรม" ให้เป็น "วัฒนธรรมการกินที่ปลอดภัย" ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของเป้าหมาย ISAN Zero OV ในการลดการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับและลดอัตราการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีอย่างยั่งยืนในสังคมไทย.