สร้าง “นวัตกรรมการสื่อสาร”

ในฐานะเจ้าของโครงการประกวด ISAN ZERO OV HACKATHON ซึ่งปิดฉากลงอย่างสำเร็จเมื่อไม่นานมานี้ ชูชาติ ตรีรัถยานนท์ จากกลุ่มงานสื่อสารสังคม สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) เป็นอีกผู้หนึ่งที่สามารถวิเคราะห์และบอกเล่าถึงกลวิธี ที่มา และผลสำเร็จของกิจกรรมพัฒนานวัตกรรมการสื่อสารครั้งนี้ได้เป็นอย่างดี

บทเรียน 1 ทศวรรษ จุดท้าทายคือ "การสื่อสาร"

ชูชาติกล่าวถึงปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีว่า เป็นเรื่องที่สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) และภาคีเครือข่ายให้ความสำคัญมาอย่างต่อเนื่อง เพราะถือเป็นปัญหาสุขภาพที่สำคัญของคนไทย โดยเฉพาะในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือภาคอีสาน ซึ่งมีอัตราการป่วยและเสียชีวิตสูง

สช. ได้ขับเคลื่อนประเด็นนี้มากว่า 10 ปี นับตั้งแต่มี มติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 7 พ.ศ. 2557 และได้รับความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรี (ครม.) ในปี 2558

ตลอดระยะเวลากว่า 1 ทศวรรษของการดำเนินงาน ได้เปิดพื้นที่ให้ทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาควิชาการ ท้องถิ่น ภาคประชาชน และสื่อมวลชน เข้ามาร่วมดำเนินงานในหลายมิติ ทั้งการรักษา การป้องกัน การสื่อสารสร้างความรู้ การคัดกรองกลุ่มเสี่ยง และการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของประชาชน

หนึ่งในความสำเร็จที่เป็นรูปธรรม คือ กระทรวงสาธารณสุขได้จัดทำ ยุทธศาสตร์ทศวรรษกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี (พ.ศ. 2559–2568) รวมถึงความร่วมมือกับกระทรวงมหาดไทยในการกำชับให้ผู้ว่าราชการจังหวัดทั้ง 20 จังหวัดในภาคอีสาน ให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหานี้อย่างเป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม แม้ที่ผ่านมา จะมีองค์ความรู้ทางการแพทย์เกิดขึ้นเป็นจำนวนมาก แต่ก็พบว่าความท้าทายสำคัญประการหนึ่ง คือการทำให้ข้อมูลเหล่านี้เข้าถึงประชาชน ทั้งให้เข้าใจง่าย และเกิดแรงจูงใจในการปรับพฤติกรรมจริง จึงนำมาสู่แนวคิดของการเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่ นักเรียน นักศึกษา มาร่วมกันคิดค้น “นวัตกรรมการสื่อสาร” ในรูปแบบใหม่ ๆ เพื่อเป็นกลไกในการยกระดับการรับรู้ ความเข้าใจ และการมีส่วนร่วมของประชาชน

นั่นจึงกลายเป็นที่มาของ “การประกวดโครงงานนวัตกรรมการสื่อสารในพื้นที่ เรื่องการกำจัดปัญหาพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ในพื้นที่เขตสุขภาพที่ 7 และ 8” หรือ “ISAN ZERO OV HACKATHON” ซึ่งทางสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ได้รับการสนับสนุนจากสถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น และแผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ในการจัดกิจกรรมสร้างการรับรู้ เปิดพื้นที่ให้กลุ่มคนรุ่นใหม่ในพื้นที่เสี่ยง ได้ร่วมกันพัฒนาสื่อที่สอดคล้องกับบริบทของภูมิภาค เป็นการส่งเสริมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ (Learning by Doing)

“การเลือกกลุ่มเป้าหมายเป็นนักเรียน นักศึกษา มีเหตุผลเชิงยุทธศาสตร์ เนื่องจากเยาวชนเป็นกลุ่มที่มีศักยภาพในการเป็นผู้สื่อสาร สามารถผลิตสื่อที่สอดคล้องกับบริบทวัฒนธรรมท้องถิ่น และเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายต่าง ๆ ผ่านช่องทางดิจิทัลและเครือข่ายสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ” ชูชาติ อธิบาย

เขาย้ำด้วยว่า เป้าหมายของโครงการนี้จึงไม่ใช่เพียงการแข่งขัน หากแต่เป็นพื้นที่รวมพลังความคิดสร้างสรรค์ เพื่อพัฒนาสื่อ แคมเปญ เครื่องมือ หรือแพลตฟอร์ม ที่สามารถสื่อสารเรื่องนี้ให้เข้าถึงผู้คนได้จริงในยุคดิจิทัล โดยโครงการยังมีการคัดเลือก “ต้นแบบนวัตกรรมสื่อ” ที่สามารถขยายผลได้จริง เพื่อนำไปดำเนินการต่อ เป็นกระบวนการสร้าง ระบบนิเวศการสื่อสารสุขภาพ (Health Communication Ecosystem) ที่สนับสนุนเป้าหมายการกำจัดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาว

สร้าง “นวัตกรรม” ด้วยมันสมอง “คนรุ่นใหม่”

สำหรับแนวคิดหลักของการออกแบบกิจกรรม คือ “ใช้พลังของคนรุ่นใหม่ ผสานกับองค์ความรู้ด้านสุขภาพ”

ชูชาติอธิบายว่า ผู้เข้าร่วมจึงไม่ได้ทำงานเพียงลำพัง แต่จะได้เรียนรู้ร่วมกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพ นักสื่อสาร นักออกแบบ และภาคีในพื้นที่ เพื่อให้ผลงานที่ออกมาไม่ใช่แค่ “สวย” หรือ “สร้างสรรค์” แต่ต้อง “ใช้ได้จริง” และตอบโจทย์การสื่อสารสุขภาพในพื้นที่

ทั้งนี้ โครงการได้วางแผนจัดการประกวดนวัตกรรมไว้ 4 ประเภท ได้แก่

1. ประเภทสื่อศิลปะตกแต่งและบอร์ดเกม (Decorative Arts and Board Game)
2. ประเภทสื่อละครและศิลปะการแสดง (Isan Drama Performance)
3. ประเภทสื่อวิดีโอคลิป (Video Clip)
4. กิจกรรมรณรงค์และนวัตกรรมสื่อรณรงค์สร้างสรรค์ ในรูปแบบ Immersive Interactive Media Campaign

ชูชาติอธิบายถึงกระบวนการดำเนินงานว่า เริ่มจากเปิดรับสมัครเยาวชนที่สนใจ ส่งคลิปแนะนำโครงการและแนวคิดนวัตกรรมที่จะเข้าประกวด จากนั้นคณะกรรมการจะคัดเลือก 20 ทีม เข้าร่วมกิจกรรมเวิร์กชอป ก่อนคัดเหลือ 10 ทีมสุดท้าย ภายในงาน World OV CCA Day และการประกวด ISAN ZERO OV HACKATHON ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 27–28 กุมภาพันธ์ 2569 ณ โรงแรมรอยัลนาคารา จังหวัดหนองคาย

เขาระบุว่า ทีมที่ผ่านเข้ารอบแต่ละประเภทจะมี Mentor หรือทีมพี่เลี้ยง คอยให้คำปรึกษาและพัฒนาแนวคิดอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดต้นแบบนวัตกรรมที่สามารถต่อยอดได้ในอนาคต

จากนั้น เยาวชนทั้ง 10 ทีมสุดท้าย จะนำองค์ความรู้ที่ได้รับจากการอบรมไปพัฒนาผลงาน ก่อนนำมาจัดแสดงและนำเสนอต่อคณะกรรมการ ภายในมหกรรม “อีสานพลัส : บูรณาการชุมชน ปั้นเศรษฐกิจใหม่ คนอีสานอยู่ดีกินดี สุขภาพดี” ระหว่างวันที่ 4–5 เมษายน 2569 ณ วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น เพื่อคัดเลือกผู้ชนะในแต่ละประเภท ซึ่งมีเงินรางวัลและเงินสนับสนุนรวมกว่า 200,000 บาท โดยผู้ชนะเลิศ The BEST of The BEST จะได้รับถ้วยรางวัลจาก นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี อีกด้วย

ผลงานหลากหลาย ขยายผลได้ในอนาคต

ชูชาติสะท้อนว่า ผลตอบรับของกิจกรรมครั้งนี้ถือว่า “น่าพอใจมาก” เพราะได้เห็นทั้งพลังความคิดสร้างสรรค์และความตื่นตัวของคนรุ่นใหม่ต่อปัญหาสุขภาพในชุมชน

ผู้สมัครเข้าร่วมมาจากหลากหลายระดับการศึกษา ทั้งระดับมัธยมศึกษา อาชีวศึกษา และมหาวิทยาลัย จากหลายสถาบันในเขตสุขภาพที่ 7 และ 8 ได้แก่ จังหวัดขอนแก่น ร้อยเอ็ด มหาสารคาม กาฬสินธุ์ อุดรธานี สกลนคร นครพนม เลย หนองคาย หนองบัวลำภู และบึงกาฬ

เขาระบุว่า กลุ่มเป้าหมาย Gen Z ไม่ได้สนใจเพียงประเด็นด้านสุขภาพเท่านั้น แต่ยังสนใจเทคโนโลยี ดิจิทัลมีเดีย การออกแบบ การแสดง กิจกรรม และนวัตกรรมต่าง ๆ จึงทำให้เกิดมุมมองใหม่ในการสื่อสารประเด็นสุขภาพ ผ่านโจทย์และประเภทการแข่งขันที่กำหนด

“สิ่งที่น่าสนใจคือ หลายทีมสามารถนำเรื่องที่ดูยากหรือไกลตัว มาทำให้เข้าใจง่าย สนุก เข้าถึงได้ และสอดคล้องกับพฤติกรรมของคนยุคใหม่ ทั้งผ่านสื่อออนไลน์ เกม แอปพลิเคชัน แคมเปญ หรือคอนเทนต์สร้างสรรค์ ถือว่าเป็นไปตามเป้าหมายที่เราต้องการสร้าง ‘การสื่อสารสุขภาพรูปแบบใหม่’ ที่เข้าถึงประชาชนได้จริง ตรงตามเป้าหมายหลักที่คาดหวังไว้” ชูชาติกล่าว

ในภาพรวม เขามองว่าผลงานที่ส่งเข้าประกวดมีความหลากหลาย ทั้งด้านเทคโนโลยี ความคิดสร้างสรรค์ และวิธีการเล่าเรื่อง

บางผลงานนำเสนอแนวคิดด้านดิจิทัล เช่น แอปพลิเคชัน ระบบคัดกรอง และ AI Chatbot ขณะที่บางผลงานเน้นการสื่อสารเชิงวัฒนธรรม ผ่านสื่อออนไลน์ คลิปวิดีโอ เกม หรือกิจกรรมสร้างการมีส่วนร่วมในชุมชน

อีกจุดเด่นที่เห็นได้ชัด คือ หลายผลงานมีความเข้าใจ บริบทของคนอีสาน และพยายามสื่อสารด้วยภาษาและรูปแบบที่คนในพื้นที่รู้สึกใกล้ตัว ไม่ใช่การสื่อสารแบบทางการเพียงอย่างเดียว

นอกจากนี้ สิ่งที่น่าชื่นชมอีกประการหนึ่ง คือ ผู้เข้าร่วมไม่ได้มองโครงการนี้เป็นเพียงการแข่งขัน แต่หลายทีมยังมองไปถึงการนำผลงานไปใช้จริง และการต่อยอดขยายผลในอนาคตอีกด้วย

 อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่  : https://www.nationalhealth.or.th/ebook/189