เทศบาลนครยะลา ยกระดับความมั่นคงทางอาหาร ผ่านกลไก HIA เดินหน้าพัฒนา 5 ข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสุขภาพยั่งยืน

        เทศบาลนครยะลา คณะกรรมการกองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลนครยะลา ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (สนส.มอ.) และเครือข่ายนักวิชาการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพภาคใต้ (HIA Consortium) วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดยะลา ศูนย์อนามัยที่ 12 ยะลา โรงเรียนในสังกัดเทศบาล ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เทศบาลนครยะลา จัดประชุมติดตามการดำเนินงานโครงการ "การจัดการระบบอาหารตลอดห่วงโซ่" เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน 2569 ณ สำนักสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม เพื่อถอดบทเรียนการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) และวางทิศทางสู่การเป็นต้นแบบเมืองสุขภาพดี

เจาะลึกผลการดำเนินงานข้อมูลเชิงประจักษ์สู่การพัฒนาสืบเนื่องจากการดำเนินการโครงการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA)การประเมินการจัดการระบบอาหารตลอดห่วงโซ่ เทศบาลนครยะลา อำเภอเมือง จังหวัดยะลาดำเนินการภายใต้ โครงการวิจัย เรื่อง การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานในการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ เพื่อพัฒนานโยบายสาธารณะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยใช้หลักฐานเชิงประจักษ์  โดย ศูนย์วิชาการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพภาคใต้ สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่  ได้รับทุนวิจัยจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)

จากการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) ในการจัดการระบบอาหารตลอดห่วงโซ่ของเทศบาลนครยะลา พบผลประเมินที่สำคัญด้านความมั่นคงทางอาหาร ดังนี้

• ประชากรส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มไม่มั่นคงทางอาหาร พบว่า กว่า 60% ของกลุ่มตัวอย่างมีความมั่นคงทางอาหารอยู่ในกลุ่ม "ไม่มั่นคง" (ระดับเบาบางถึงปานกลาง)
• ขาดแคลนทุนทรัพย์ในการเข้าถึงอาหารดี ประชากร 30.5% ขาดแคลนเงินหรือทรัพยากรในการจัดหาอาหารที่มีคุณภาพ
• การบริโภคอาหารตามหลักโภชนาการต่ำ มีประชากรเพียง 40.5% เท่านั้นที่รับประทานอาหารได้ครบ 5 หมู่เป็นประจำ
• พึ่งพาการซื้อเป็นหลัก พฤติกรรมการจัดหาอาหารของคนในพื้นที่ส่วนใหญ่ถึง 86.8% ไม่ได้ผลิตอาหารเอง และต้องพึ่งพาการซื้ออาหารเพื่อบริโภค
• ปัญหาด้านการลงมือปฏิบัติจริง เมื่อประเมินความรอบรู้ด้านอาหาร (ประกอบด้วย การวางแผน, การเลือก, การเตรียม และการปฏิบัติ/รับประทาน) พบว่า คะแนนในส่วนของ "การปฏิบัติ/การรับประทานจริง" อยู่ในระดับที่ต่ำ

5 ข้อเสนอเชิงนโยบายหลักเพื่อการขับเคลื่อน

จากรายงานการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) คณะทำงานได้ผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายสำคัญ 5 ด้าน เพื่อแก้ปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม

1. การพัฒนาหลักสูตรและอบรม เสริมศักยภาพครู แม่ครัว และบุคลากรที่เกี่ยวข้องใน โรงเรียนในสังกัดเทศบาล ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เทศบาลนครยะลา ด้านระบบอาหารและโภชนาการ
2.  การพัฒนาโรงเรียนและ สร้างศูนย์เด็กเล็กต้นแบบ ที่มีการจัดการระบบอาหารตลอดห่วงโซ่อย่างครบวงจร
3.  การสนับสนุนโครงการชุมชน ผลักดันให้ชุมชนนำเสนอโครงการผ่านกองทุนสุขภาพตำบล เพื่อขอรับการสนับสนุนงบประมาณ จากกองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลนครยะลา.
4. การพัฒนากลไกเฝ้าระวัง สร้างเครือข่ายเฝ้าระวังอาหารปลอดภัยโดยมีสมัชชาสุขภาพเป็นแกนหลัก
5.  การจัดการข้อมูลดิจิทัล พัฒนาฐานข้อมูลบุคลากรและแม่ครัว พร้อมประยุกต์ใช้โปรแกรม Thai School Lunch ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

ทิศทางการขับเคลื่อนในระยะถัดไป

ในการประชุมวันที่ 29 มิถุนายน 2569 คณะทำงานได้ร่วมกันออกแบบแนวทางเพื่อขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนหลักประกันสุขภาพเทศบาลนครยะลา โดยมุ่งเน้นการสร้าง "ระบบเฝ้าระวัง" ที่เชื่อมโยงฐานข้อมูลชุดเดียวกันเพื่อลดความซ้ำซ้อน อีกทั้งยังเตรียมผลักดันเข้าสู่กฎหมายท้องถิ่น เช่น การออกเทศบัญญัติ HIA และการบรรจุเข้าในแผนพัฒนาท้องถิ่น เพื่อให้มั่นใจได้ว่าโครงการจะได้รับการต่อยอดอย่างยั่งยืนโดยบุคลากรรุ่นใหม่ในพื้นที่