ภาคีเครือข่ายด้านสุขภาพและความหลากหลายทางเพศ ร่วมแลกเปลี่ยนข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบบริการสุขภาพสำหรับคนข้ามเพศให้เข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม หลังประเทศไทยเดินหน้าบรรจุ “บริการฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพ” เป็นสิทธิประโยชน์ในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ หรือบัตรทอง 30 บาท พร้อมขับเคลื่อนสังคมที่ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

เวทีเสวนาเชิงนโยบายหัวข้อ “ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ากับการยืนยันเพศสภาพที่เท่าเทียม” จัดขึ้นโดยบางกอกไพรด์ ร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และภาคีเครือข่ายจากภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และเครือข่ายผู้มีความหลากหลายทางเพศ เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 ณ สยามพารากอน เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางการพัฒนาระบบสุขภาพที่เคารพความหลากหลายและสร้างความเสมอภาคในการเข้าถึงบริการ

สปสช. ชูแนวคิด “ไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง” พัฒนาระบบบริการตอบโจทย์คนข้ามเพศ

ดร.นงลักษณ์ ยอดมงคล ผู้ช่วยเลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กล่าวว่า ความเท่าเทียมทางสุขภาพไม่ได้หมายถึงเพียงการมีสิทธิรักษาพยาบาลขั้นพื้นฐานเท่านั้น แต่ต้องครอบคลุมถึงการพัฒนาระบบบริการที่ตอบสนองความต้องการเฉพาะของประชาชนแต่ละกลุ่ม โดยเฉพาะคนข้ามเพศที่ต้องการบริการสุขภาพที่เหมาะสม ปลอดภัย และมีคุณภาพ

ผลจากความร่วมมือระหว่าง สปสช. ภาคประชาชน และเครือข่ายคนข้ามเพศ ทำให้ในเดือนกรกฎาคม 2568 คณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ มีมติเห็นชอบให้ “บริการฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพ” เป็นหนึ่งในสิทธิประโยชน์ของระบบบัตรทอง พร้อมกำหนดให้มีการดูแลโดยทีมสหวิชาชีพ เพื่อให้ผู้รับบริการได้รับการดูแลอย่างรอบด้านและปลอดภัย

นอกจากนี้ ยังมีการสนับสนุนให้เครือข่ายภาคประชาชนและกลุ่มคนข้ามเพศเข้ามามีบทบาทในระบบบริการสุขภาพในรูปแบบ “หน่วยบริการรับส่งต่อเฉพาะด้าน” ตามพระราชบัญญัติหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2545 ซึ่งช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงบริการและลดช่องว่างด้านสุขภาพของกลุ่มผู้มีความหลากหลายทางเพศ

“การพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพที่เท่าเทียม ต้องครอบคลุมทั้งสุขภาวะทางเพศ สุขภาพจิต และการสนับสนุนบทบาทของภาคประชาชนในการให้คำปรึกษาและดูแลผู้มีความหลากหลายทางเพศ เพื่อให้บริการตอบสนองต่อความต้องการของผู้รับบริการได้อย่างแท้จริง” ดร.นงลักษณ์ กล่าว

ยกระดับมาตรฐานบริการ สู่การดูแลที่เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

คุณกฤติมา สมิธพล นักวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า ระบบสุขภาพในปัจจุบันให้ความสำคัญกับศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิมนุษยชน และการมีส่วนร่วมของผู้รับบริการมากขึ้น สอดคล้องกับแนวคิดขององค์การอนามัยโลกที่เน้นการดูแลสุขภาพอย่างเคารพในความหลากหลายของมนุษย์

นโยบายการบรรจุบริการฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพเข้าสู่ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ไม่เพียงช่วยลดความเสี่ยงจากการใช้ฮอร์โมนด้วยตนเอง แต่ยังเป็นแรงผลักดันสำคัญให้หน่วยงานต่าง ๆ พัฒนาแนวทางการดูแลที่เหมาะสมกับคนข้ามเพศมากยิ่งขึ้น

ปัจจุบัน กรมอนามัยอยู่ระหว่างจัดทำแนวทางการดูแลและพัฒนาศักยภาพบุคลากรทางการแพทย์เพื่อขยายบริการสู่ภูมิภาค ขณะที่กรมราชทัณฑ์กำลังพัฒนาระบบดูแลสุขภาพสำหรับคนข้ามเพศในเรือนจำ สะท้อนถึงความก้าวหน้าในการออกแบบบริการที่คำนึงถึงความหลากหลายทางเพศอย่างเป็นรูปธรรม

คุณกฤติมาระบุว่า หลายประเทศให้ความสนใจศึกษานโยบายดังกล่าวของไทยในฐานะต้นแบบการสร้างความเท่าเทียมทางสุขภาพ ขณะที่ประเทศไทยเองมีศักยภาพในการเป็นศูนย์กลางทางการแพทย์ด้านการดูแลเพื่อการข้ามเพศในระดับภูมิภาค โดยความท้าทายในระยะต่อไปคือการผลักดันให้ประเด็นนี้เป็นวาระแห่งชาติ ควบคู่กับการสร้างความเข้าใจและลดอคติทางสังคม เพื่อพัฒนาให้เป็นทั้งนโยบายสุขภาพที่ยั่งยืนและ Soft Power ของประเทศ

ลดการใช้ฮอร์โมนเอง เพิ่มความปลอดภัยในการเข้าถึงบริการ

นพ.ศรัณย์ วรรณจำรัส โรงพยาบาลวรรณสิริ กล่าวว่า ความก้าวหน้าในการดูแลสุขภาพคนข้ามเพศของประเทศไทยเกิดจากความร่วมมือระหว่างภาคประชาชนและภาครัฐ โดยเฉพาะการผลักดันของ สปสช. ที่ทำให้บริการฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพเข้าสู่ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ

นโยบายดังกล่าวช่วยให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการที่ถูกต้องและปลอดภัยมากขึ้น ลดความเสี่ยงจากการใช้ฮอร์โมนโดยไม่มีการดูแลจากแพทย์ และมีทีมบุคลากรทางการแพทย์คอยให้คำปรึกษาตลอดกระบวนการรักษา ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญของการสร้างความเท่าเทียมทางสุขภาพที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ

พร้อมกันนี้ยังสะท้อนถึงศักยภาพของประเทศไทยในการพัฒนาระบบบริการสุขภาพที่ตอบสนองความต้องการของผู้มีความหลากหลายทางเพศอย่างเป็นรูปธรรม และสามารถต่อยอดสู่การเป็นศูนย์กลางด้านความหลากหลายทางเพศและการดูแลสุขภาพที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลภายในปี 2030

ภาคประชาสังคมเดินหน้าผลักดัน “ธรรมนูญสุขภาพคนข้ามเพศ”

ด้านคุณรดี แต้สมบัติ ผู้อำนวยการมูลนิธิเครือข่ายเพื่อนกะเทยเพื่อสิทธิมนุษยชน กล่าวว่า ภาคประชาสังคมมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงคนข้ามเพศให้เข้าถึงบริการสุขภาพและคลินิกเฉพาะทางในกว่า 30 จังหวัดทั่วประเทศ รวมถึงนำประสบการณ์ตรงของผู้รับบริการมาสังเคราะห์เป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย

“การเข้าถึงบริการสุขภาพของคนข้ามเพศไม่ใช่สิทธิพิเศษ แต่เป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่ประชาชนทุกคนควรได้รับอย่างเสมอภาค” คุณรดี กล่าวทิ้งท้าย

การบรรจุบริการฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพเข้าสู่ระบบบัตรทอง ถือเป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญของระบบสุขภาพไทยที่มุ่งลดความเหลื่อมล้ำและสร้างความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการสุขภาพ สะท้อนการพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง และคำนึงถึงความหลากหลายของผู้คนในสังคมอย่างแท้จริง

ก่อนหน้านี้เมื่อเมื่อวันที่ 31 มีนาคม 2569 ซึ่งตรงกับวันสากลแห่งการตระหนักถึงตัวตนของคนข้ามเพศ ทางสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ร่วมกับเครือข่ายภาคประชาสังคม 47 องค์กร ประกาศใช้ “ธรรมนูญสุขภาวะคนข้ามเพศ” ฉบับแรกของไทย โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและสิทธิความเท่าเทียมในการเข้าถึงบริการด้านสาธารณสุข สังคม และเศรษฐกิจ 

ข้อมูลและภาพจาก: The Coverage

https://www.thecoverage.info/news/content/11461