Healthstation Talk ใน EP นี้ จะพาทุกท่านมาพบกับตอนสุดท้ายในซีรีส์ "พลังงานสะอาด" เมื่อ พลังงานสะอาด กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตและสุขภาวะของพวกเราทุกคน... มาร่วมเจาะลึก "Solar Journey" ตั้งแต่จุดเริ่มต้นการติดตั้ง ชีวิตระหว่างทาง จนถึงปลายทางที่ยั่งยืน เพื่อให้โซลาร์เซลล์ไม่ได้เป็นเพียงแค่เครื่องมือลดค่าไฟ แต่คือการจัดการทรัพยากรที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน โดยวิทยากรประจำ EP นี้ ได้แก่ ดร. สิริภา จุลกาญจน์ นักวิจัยสถาบันวิจัยพลังงาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (ERI) ที่จะมาพูดคุยในตอนที่มีชื่อว่า Install - ใครอยากใช้พลังงานทางเลือก และใครกันแน่ที่เข้าถึงได้จริง? ภายใต้ประเด็น ทำไมไม่ใช่ทุกคนที่ติดโซลาร์ได้? เจาะลึกความเหลื่อมล้ำทางพลังงาน ข้อกฎหมาย และเงินลงทุน พร้อมข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเพื่อให้ "โซลาร์" เป็นสิทธิที่ทุกคนเข้าถึงได้จริง ดำเนินรายการโดย “เมฆ สายะเสวี”

โซลาร์เซลล์ในประเทศไทย: จากโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่สู่ "ผู้บริโภคที่เป็นผู้ผลิต"

“เมฆ สายะเสวี” เริ่มต้นยิงคำถามเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์ ว่ามีความเป็นมาอย่างไร? ซึ่ง ดร. สิริภา หรือพี่ปุ้ย เล่าว่าในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา อุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์ในประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก จากเดิมที่เน้นโครงการขนาดใหญ่อย่าง Solar Farm ซึ่งต้องอาศัยเงินอุดหนุนจากภาครัฐเนื่องจากต้นทุนเทคโนโลยียังสูงอยู่ แต่ในปัจจุบันราคาของแผงโซลาร์เซลล์ลดลงอย่างต่อเนื่อง ทำให้ภาคธุรกิจ อุตสาหกรรม และระดับครัวเรือนสามารถเข้าถึงได้มากขึ้น

“การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือการเกิดกลุ่มที่เรียกว่า "Prosumer" ซึ่งมาจากคำว่า Producer (ผู้ผลิต) และ Consumer (ผู้บริโภค) รวมกัน หมายถึงผู้ใช้ไฟฟ้าที่ไม่ได้เป็นเพียงผู้ซื้อไฟจากการไฟฟ้ายฝ่ายเดียวอีกต่อไป แต่สามารถติดตั้งโซลาร์เซลล์เพื่อผลิตไฟฟ้าใช้เองได้ และอาจขายส่วนเกินกลับเข้าสู่ระบบได้ด้วย ซึ่งบทบาทที่เปลี่ยนไปนี้สร้างความท้าทายใหม่ในการบริหารจัดการระบบโครงข่ายไฟฟ้าให้มีความซับซ้อนและมีประสิทธิภาพมากขึ้น” พี่ปุ้ย กล่าว

ความพร้อมในการ "ติดตั้ง" โซลาร์เซลล์

มาถึงคำถามว่าแล้วใครบ้างที่พร้อมติดตั้งโซลาร์เซลล์? พี่ปุ้ยแนะนำว่าก่อนจะตัดสินใจติดตั้ง สิ่งแรกที่ต้องพิจารณาคือ "ความคุ้มค่า" โดยมีแนวทางตรวจสอบเบื้องต้นดังนี้:

1. พฤติกรรมการใช้ไฟ: โซลาร์เซลล์ผลิตไฟได้เฉพาะช่วงกลางวัน ดังนั้นจะคุ้มค่าที่สุดสำหรับผู้ที่อยู่บ้านหรือใช้ไฟตอนกลางวัน เช่น Home Office, บ้านที่มีผู้สูงอายุ หรือบ้านที่เปิดแอร์ให้สัตว์เลี้ยง

2. ปริมาณการใช้ไฟและพื้นที่: ควรดูจากบิลค่าไฟและตรวจสอบพื้นที่หลังคาว่าเพียงพอต่อการติดตั้งแผงหรือไม่ รวมถึงต้องไม่มีร่มเงาจากต้นไม้มาบดบังด้วย เพื่อประสิทธิภาพการใช้งาน

3. การเลือกผู้ติดตั้ง: การติดตั้งโซลาร์เซลล์เปรียบเสมือนการต่อเติมบ้าน จึงควรเลือกบริษัทที่ได้มาตรฐาน มีการสำรวจหน้างาน และคำนึงถึงความปลอดภัยของระบบไฟฟ้า เนื่องจากอุปกรณ์นี้จะอยู่กับบ้านไปนาน 20-30 ปี

ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงพลังงานสะอาด

ถึงแม้ว่าโซลาร์เซลล์จะดูเป็นทางเลือกที่น่าสนใจ แต่ยังมีกลุ่มคนที่ "เข้าไม่ถึง" หรือเข้าถึงได้ยาก ประกอบด้วย:

• กลุ่มผู้มีรายได้น้อย: การติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์ขนาดเล็ก (ประมาณ 3 กิโลวัตต์) ต้องใช้เงินก้อนหลักแสนบาท จึงเป็นอุปสรรคสำคัญสำหรับคนกลุ่มนี้

• กลุ่มผู้อาศัยในคอนโดหรือหอพัก: ไม่มีพื้นที่หลังคาเป็นของตัวเอง หรือพื้นที่ส่วนกลางมีจำกัด ทำให้ติดตั้งได้ยาก

• ผู้เช่าบ้าน: แน่นอนว่าไม่มีสิทธิ์ในการดัดแปลงอาคาร เพื่อติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์

แนวทางการแก้ไขและการสนับสนุนจากภาครัฐ

ปัจจุบันภาครัฐมีมาตรการสนับสนุน เช่น โครงการโซลาร์ประชาชน ที่รับซื้อไฟส่วนเกินในราคาประมาณ 2.2 บาทต่อหน่วย และมาตรการใหม่ล่าสุดคือ การนำค่าใช้จ่ายในการติดตั้งมาลดหย่อนภาษีได้ไม่เกิน 200,000 บาท

นอกจากนี้ ยังมีการเสนอแนวทางเพื่อสร้างความเท่าเทียม เช่น:

• Third Party Access (TPA): การอนุญาตให้บุคคลที่สามใช้โครงข่ายไฟฟ้าเพื่อส่งผ่านหรือซื้อขายไฟฟ้ากันเองได้ ซึ่งจะช่วยให้กลุ่มคนในคอนโดหรือชุมชนสามารถแชร์พลังงานร่วมกันได้

• โมเดลธุรกิจใหม่: เช่น PPA (Power Purchase Agreement) ที่บริษัทเอกชนมาติดตั้งให้ฟรีและขายไฟให้เราในราคาที่ถูกกว่าการไฟฟ้า หรือการรวมกลุ่มแบบสหกรณ์พลังงาน

ก้าวต่อไป: ข้อมูลที่เข้าถึงง่ายและการมีส่วนร่วม

หนึ่งในข้อเสนอสำคัญจากสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ คือการทำให้ข้อมูลเป็นเรื่องที่ทุกคนเข้าถึงได้ง่าย ปัจจุบันมีตัวอย่างที่ดีเช่น คู่มือโซลาร์เซลล์ของกรุงเทพมหานคร ที่มีเครื่องมือประเมินความคุ้มค่าเบื้องต้นและรวบรวมระเบียบที่สำคัญไว้ในที่เดียว เช่น การปรับปรุงกฎหมายที่ยกเว้นไม่ต้องขออนุญาตดัดแปลงอาคาร หากติดตั้งโซลาร์เซลล์ที่มีน้ำหนักไม่เกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร

บทสรุปสู่การเปลี่ยนแปลง

พี่ปุ้ยสรุปว่าการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานแสงอาทิตย์ไม่ใช่เพียงเรื่องของเทคโนโลยี แต่คือการปรับปรุงนโยบายและโครงสร้างพื้นฐานเพื่อให้ "ทุกคน" ไม่ว่าจะมีรายได้เท่าใดหรืออาศัยอยู่ที่ไหน สามารถเข้าถึงพลังงานที่สะอาดและเป็นธรรมได้อย่างแท้จริง

สำหรับ Healthstation Talk EP.51 จะพาทุกท่านไปพบกับน้องๆ ที่ได้รับรางวัลจากโครงการผลิตสื่อรณรงค์ ตัดวงจรพยาธิใบไม้ตับ ISAN ZERO OV MEDIA HACKATHON โปรดติดตาม